Farz Olan İlimlerin Tasnifine Dair-3

             Bir önceki yazılarımızda Gazali’nin bizlere sunmuş olduğu tasniflere kısaca değindik. Bunları farz olanlar ve olmayanlar ile, herkesin üzerine farz olanlar veya tek bir kişiye farz olanlar şeklinde ayrıma tabi tuttuk. Şimdi ise tasniflerimizi biraz daha netleştirmeye çalışacağız. Buradaki amacımız bize fayda sağlayacak ilimleri tespit ederek, bunlardan ihtiyacımıza yarayan kadarını almak, kimisinde ise derinlemesine nüfuz etmek olacaktır.

             İlimlerin tarihi incelendiğinde ilimlerin iki farklı alanda incelendiğine şahit oluyoruz. Bunlardan biri din ilimleri diğeri ise felsefi ilimler şeklindedir. Söz konusu ayrım aslında bir bakıma din-felsefe ilişkisini de beraberinde getiriyor.

             Yine ilimlerin, yukarıdaki izahata paralel olarak şöyle tasnif edildiğine şahit oluyoruz;

            1- Nakli İlimler (şerî ilimler/dini ilimler)

            a- tefsir

                        rivayet tefsiri

                        dirayet tefsiri

            b- hadis

                        rivayet

                        dirayet (ulum-ül hadis)

                                    i- cerh ve tadil

                                    ii- hadis ravileri

                                    iii- muhtelif-ül hadis

                                    iv- ilel-ül hadis

                                    v- garib-ül hadis

                                    vi- nasih ve mensuh

            c- fıkıh

                        cedel

                        hilaf

                        feraiz gibi disiplinler

            d- kelam (usulüddin)

            e- tasavvuf

            2- Akli İlimler (felsefi/hikemi)

            a- nazari ilimler

                        ilahiyyat (metafizik disiplinler, yüksek ilim)

                        riyaziyyat (matematik ilimler) à orta ilim

                                    i- aritmetik

                                    ii- geometri

                                    iii- astronomi

                                    iv- musiki

                                    v- optik

                                    vi- mekanik

                        tabiiyyat (fizik ilimleri) à aşağı ilim

                                    i- mineroloji

                                    ii- kimya

                                    iii- tarım

                                    iv- meteroloji

                                    v- psikoloji

                                    vi- zooloji

                                    vii- tıp

                                    viii- botanik

            b- ameli ilimler

                        ahlak ilimleri

                        ev idaresi (tedbirul menzil)

                        siyaset

                        sosyoloji

            Bu şemaya dil ve mantık ilimleri “alet ilimler” yada “yardımcı ilimler” olarak giriyor. Arapça dilinin nakli ilimler, mantık ilminin ise akli ilimler içinde değerlendirilmesi de mümkündür.

            Yukarıdaki tasnifler, ilimlerin ne denli çeşitli olduğunu göstermenin yanı sıra, Kur’anı okuma ve anlama çabası içerisinde hangi ilimlerden yardım alınması ve bunun hangi ilimlerin mevcudiyeti içerisinde bulunduğunun görülmesi bakımından da önemlidir.

            Gazali’nin tasnifleri ile belli başlı farklılıklar görünmesine rağmen, özünde asli ve tali ilimlerin benzer şekilde olduğu, farklı ilimlerin de bu asıl ilimlerin içerisine dercedildiğine şahit olabiliriz. Sürekli yeniliği kovalayan ve her geçen gün yeni buluşların ve bilgilerin elde edildiği ortamda, asli ilimlerin bünyesine yeni ilimlerin de eklenmesi kaçınılmaz olmaktadır. Eklenen ilimler mevcut ilimlerin kendileri olabileceği gibi, usul ve yöntemleri şeklinde de olabilir.

* * *

            İzleyen yazımızda ise bu ilimlerden nakli (şer’i) ilimlerin bünyesinde yer alan tefsir ilmine kısa bir girizgah yapıp, sırasıyla diğer ilimleri irdeleyeceğiz. Aklımızın ve duygularımızın bizi celbettiği ilme ise gönül vermek için fırsat kollamaya devam edeceğiz.

(devam edecek…)

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir